Türk alfabesinin yirmi birinci, Latin alfabesinin on sekizinci harfi. Sami dillerinde kullanılan formunun Mısır hiyeroglifindeki baş biçiminden esinlendiği söylenir.
Önemli sayıda insanın itinayla görmezden ve söylemezden geldiği bir harf. 29 üyeli alfabemizin en ‘tartışmalı’ harfi. Ondan gayrısı, hiç bu kadar ilgi görmemiştir. Kimilerinde genetik, kimilerinde anatomik nedenlerden dolayı bu harfle kurulan sorunlu ilişki, ömür boyu süren ‘şirinlik’ payelerine neden olmuştur. Harf engelliliğin neden sempatik ve ‘şirin’ olduğu ise hakkıyla tartışılmamıştır. Bu vesileyle muhtemel birçok politik, ilmî, edebî karakter ‘kült’ mertebesinden feragat etmek durumunda kalmıştır. Onu söyleyemeyen ünlüler bile ayrı kaydedilmiştir. Hâlbuki kendisinin ‘ünsüz’ olduğu çok fazla kaydedilmemiştir.
Bir kaç grup ‘r’ özürlü vardır. Bu harfi tamamen ‘ğ’ formatında söyleyenler, ‘ğ’ ile ‘r’ arasında söyleyenler, daha çok ‘r’ye yakın söyleyip, kolay ayırt edilemeyenler… Başka türlü ses aldığını söyleyenler de olabilir.
Harfin mağdurları için hayatın ilk yılları zorlu ve antremanlı geçer. Ağza kalem alıp içinde ‘r’ geçen kelimleri bin kez tekrarlamaktan, ‘r’ söyleyenlerin yaptıkları dil hareketini yapma antremanlarına kadar bilumum yollar denenerek heder olunmuştur. Kimi zaman dil altı eti normalden uzun diye cerrahi müdahale bile söz konusu olabilir. Lakin, ne yapılırsa yapılsın nafiledir. Artık duruma zorla da olsa ayak uydurulur. Ergenlik döneminde ‘r’leri söyleyenlerin baskısı hafifler, ‘şirinlik’ takısı galebe çalar. Yani, dezavantaj avantaja çevirilir. Ergenlik bitip koca adam/kadın olunduğunda, ciddi ciddi konuşurken, yüzlerde hafif tebessüm fark edilince, yeniden çocukluğa dönülür. Velhasıl, bu engelle/meziyetle yaşanır durur. Nedense ‘r’siz erkek sayısı ‘r’siz kadın sayısından hayli fazladır. Ol kelamın özeti; bir muamma harftir ‘r’ harfi, davası divana kalmıştır.
3. Açık Radyo’da, 2000-2004 yılları arasında yayınlanmış Libero adlı programda, programcılardan birinin isminin Bağış, bir diğerinin Barış, üçüncünün de ‘r’ engelli olması vesilesiyle yaşanan karmaşaya neden olan harf.
Tan Morgül