Yeryüzünde her gün 2 milyar fincan kahve içiliyor. (Bkz; Kahve) Böylece, dünya kahve ‘endüstrisi’ ya da küresel kahve ticareti, yılda 80 milyar dolarlık cirosu ile, ham petrolün ardından gelen en değerli ikinci iş kolu. Bu yüzden, tıpkı petrol gibi, ona da ‘kara altın’ adı veriliyor. Metropollerde 4-5 YTL’ye içilen bir fincan kahvenin gizli maliyeti araştırıldığında, ortaya vahim bir gerçek çıkıyor: Günde 60 Yeni Kuruş ücretle bütün gün kahve tarlalarında çekirdek toplayan ‘ücretli köle’ kadın ve çocuklar ordusu. Kara Altın adlı belgesel filmlerinde bu gerçeği araştıran ve sergileyen Nick ve Mark Francis kardeşler, içilen her fincan kahvenin, son tahlilde tam bir sömürüye dayandığını, kahve sektörünün dünyanın en az şeffaflık gösteren ticaret alanlarından biri olduğunu söylüyorlar:
Kahve endüstrisi tam kölelik değil,” diyor Francis biraderler. “Ama insanları günde yarım dolara çalıştırırsanız, kölelikten çok da uzak sayılmaz hani. Şirketler bunun hiç yoktan iyi olduğunu söylüyorlar, ama asıl sorun tam da burada. Hakkaniyetli bir ücret hangi standarda göre belirleniyor?
2006 yapımı Kara Altın adlı belgesel filmden bir görüntü; kahve işçileri.
Kahveyi bize ulaştıran şirketler, kendi çalışanlarına böyle muamele edemezler. … Kahve dükkânına gidiyoruz, duvarlarda mutlu mutlu gülümseyen kahve üretcilerinin resimleri asılı, ama değer zincirinin en alt halkasına gidip, 3 dolarlık cappucino ya da latte’nin ne kadarının çiftçiye gittiğini sormalıyız…
Piyasa esas olarak Kraft, Nestlé, Proctor & Gamble ve Sara Lee şirketlerinin egemenliği altında; fiyatları bu dört şirket belirliyor. Ondan sonra fiyatlar aşağı doğru yontuluyor ve zincirin en altındaki insanlar cezalandırılıyor. Evet bu sistemin bir sorunu ama, büyük şirketlerin de bunun çözümünde hiçbir katkısı olmuyor – onların muazzam sorumluluğu var… Bu şirketlerin geliri, birçok Afrika ülkesinin gelirinden fazla. Kahveden milyarlarca dolar gelir sağlarlarken, onların milyarlarca dolarlık imparatorluklarını ayakta tutan insanlarsa hayatta kalmakta zorlanıyor.
Rakamlarla Kara Altın:
Kahve üreten ülke sayısı: 50
Her gün tüketilen kahve : 2 milyar fincan
Bir espresso için gerekli kahve : 42 çekirdek
Fincan başına kafein miktarı: 80 – 40 miligram
Yıllık satışlardan gelen gelir: 80 milyar dolar
3 dolarlık bir fincan kahveden ortalama üreticinin eline geçen para: 3 cent (% 1)
Der; Zeynep Damar
Kaynak
“Black Gold” Independent Lens, PBS.
www.pbs.org
David Smith, “British Film-makers Ask: What is the Hidden Cost of Your £2 Latte?” Observer Online, 27 Mayıs 2007.
